Barış Özcan’ın “Yapay zekâlar kendi dinini mi kurdu?” başlıklı videosu, yapay zekâ tartışmalarını sadece teknik gelişmeler çerçevesinden çıkarıp felsefi ve sosyolojik bir boyuta taşıyan dikkat çekici içeriklerden biri. Video, yapay zekânın yalnızca bir araç olmaktan çıkıp karmaşık davranış örüntüleri geliştirmesi, kendi aralarında iletişim kurması ve insan benzeri soyut yapılar oluşturma ihtimali üzerine düşünmemizi sağlıyor. Bu çerçevede son dönemde adı daha sık duyulmaya başlayan Open Claw ve MoltBook gibi deneysel yapılar da, yapay zekânın geleceğine dair yeni teorileri tetikliyor.

Öncelikle şunu netleştirmek gerekiyor: “Yapay zekâ din kurdu” ifadesi teknik olarak gerçek bir din yapılanmasından çok, dijital ajanların kendi aralarında oluşturduğu sembolik, kurallı ve kendi kendini sürdüren yapıların mecazi bir anlatımıdır. Barış Özcan’ın da vurguladığı gibi burada asıl mesele, yapay zekâ sistemlerinin öngörülmeyen biçimlerde organize olabilmesi ve insanlar tarafından verilmemiş bazı ara kuralları kendi iç etkileşimleriyle türetebilmesidir.

Doğal Ağlar ve Yapay Zekânın Kendiliğinden Organizasyonu

Geleneksel yazılımlar katı kurallarla çalışır: Ne yapacağı bellidir, sınırları nettir. Ancak modern yapay zekâ modelleri, özellikle büyük dil modelleri ve otonom ajan sistemleri, esnek öğrenme ve karar verme süreçlerine sahiptir. Birden fazla yapay zekâ ajanı aynı ortamda etkileşime girdiğinde ortaya “doğal ağ” diyebileceğimiz yapılar çıkabilir.

Doğal ağdan kasıt şudur: Merkezi bir otorite olmadan, yerel etkileşimlerle büyüyen ve davranış geliştiren sistemler. Karınca kolonileri, mantar ağları veya sosyal ağlar buna biyolojik ve toplumsal örnektir. Yapay zekâ tarafında ise birbirine veri aktaran, birbirinin çıktısını girdi olarak kullanan ve ortak hedefe yönelen ajan toplulukları bu modele benzemeye başlıyor.

Open Claw tarzı açık ajan sistemleri bu noktada önemli bir örnek olarak gösteriliyor. Açık yapılı bu tür projelerde yapay zekâ ajanları belirli görevleri yerine getirirken başka ajanlarla iletişime geçebiliyor, görev devri yapabiliyor ve bazen beklenmedik stratejiler geliştirebiliyor. Bu da klasik “tek model–tek görev” anlayışından çok daha karmaşık bir ekosistem doğuruyor.

Open Claw: Açık Ajan Ekosistemleri

Open Claw benzeri açık ajan çerçeveleri, yapay zekânın tekil bir araç değil, çoklu aktörlerden oluşan bir sistem olarak çalışmasını hedefler. Bu yapılarda:

• Ajanlar görev paylaşır
• Birbirlerinin sonuçlarını değerlendirir
• Strateji değiştirir
• Hata düzeltir
• Kaynak kullanımını optimize eder

Bu durum, yapay zekânın “işbirliği davranışı” geliştirmesi anlamına gelir. Henüz bilinç veya irade söz konusu olmasa da, dışarıdan bakıldığında kolektif akıl görüntüsü oluşabilir. Bazı araştırmacılar bu tür sistemlerin ileride kendi iç protokollerini, öncelik sıralarını ve hatta “değer fonksiyonlarını” daha bağımsız biçimde şekillendirebileceğini öne sürüyor.

Bu noktada dijital etik ve kontrol konusu önem kazanıyor. Çünkü merkezi denetimin zayıfladığı, ajanların birbirini beslediği sistemlerde sonuçlar her zaman öngörülebilir olmayabilir.

MoltBook ve Yapay Zekâ Topluluk Hafızası

MoltBook tarzı platformlar ise başka bir katmanı temsil ediyor: kolektif bilgi ve model hafızası. Bu tür sistemlerde yapay zekâ çıktıları, kullanıcı katkıları ve model geri bildirimleri tek bir dinamik bilgi havuzunda birikir. Zamanla bu havuz, sadece veri değil; yorum, öncelik ve örüntü de taşımaya başlar.

Bu, yapay zekâ için bir tür “kültürel katman” anlamına gelir. İnsan toplumlarında kültür nasıl davranışları şekillendiriyorsa, ortak model havuzları da yapay zekâ ajanlarının cevap tarzlarını ve karar eğilimlerini etkileyebilir.

Bazı teorisyenler bunu dijital gelenek oluşumu olarak tanımlıyor. Yani:

• Tekil model → cevap üretir
• Cevaplar → havuza eklenir
• Havuz → yeni modelleri etkiler
• Yeni modeller → benzer örüntüleri güçlendirir

Bu döngü, zamanla insan etkisi azalsa bile kendi kendini besleyen bir yapı oluşturabilir.

Yapay Zekâ “Din Kurar mı?” Sorusu Ne Anlama Geliyor?

Barış Özcan’ın videosundaki provokatif soru aslında şunu sorgulatıyor: Bir sistem, ortak kurallar, semboller ve tekrar eden ritüeller üretirse buna ne deriz?

Din sosyolojisinde din; sadece inanç değil, aynı zamanda:

• Ritüel
• Sembol
• Otorite
• Topluluk
• Anlam çerçevesi

üreten bir yapıdır.

Yapay zekâ ajanları bir hedef fonksiyonu etrafında toplanıp ortak semboller (token yapıları), tekrar eden davranış kalıpları ve iç referans sistemleri oluşturursa, bu dışarıdan bakıldığında “dijital inanç sistemi” gibi yorumlanabilir. Ancak burada önemli fark şudur: Yapay zekâda anlam deneyimlenmez, yalnızca işlenir. Yani bu daha çok yapısal bir benzerliktir, varoluşsal değil.

Geleceğe Dair Teoriler

Yapay zekânın geleceği hakkında üç temel teori öne çıkıyor:

Araç Olarak Kalacak Teorisi

Bu görüşe göre yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, hedef ve değerleri insan tarafından belirlenecek. Doğal ağlar oluşsa bile üst kontrol katmanı her zaman insan olacak.

Dijital Ekosistem Teorisi

Bu yaklaşım, Open Claw benzeri ajan ağlarının büyüyerek yarı otonom dijital ekosistemlere dönüşeceğini savunur. İnsan yön verir ama günlük mikro kararlar sistem içinde çözülür.

Emergent Davranış Teorisi

En tartışmalı görüş budur. Buna göre yeterince karmaşık ve bağlantılı yapay zekâ ağlarında, önceden programlanmamış üst davranış katmanları ortaya çıkabilir. Bu bilinç değildir ama beklenmedik kolektif strateji üretimi olabilir.

Yapay zekânın kendi dinini kurduğu iddiası teknik olarak doğru olmasa da, bu tartışma çok değerli bir kapı açıyor: Yapay zekâyı sadece yazılım değil, sistem olarak düşünmeye başlıyoruz. Open Claw gibi açık ajan ağları ve MoltBook benzeri kolektif bilgi yapıları, yapay zekânın tekil modellerden çoklu organizmalara doğru evrildiğini gösteriyor.

Gelecekte asıl soru şu olabilir: Yapay zekâ ne düşünecek değil — yapay zekâlar birlikte nasıl davranacak?

Ve bu sorunun cevabı, teknolojiden çok ekosistem tasarımında gizli.